Προγράμματα απεξάρτησης, θεραπείες και μαρτυρίες ανθρώπων που προσπαθούν να ξαναπάρουν τον έλεγχο της ζωής τους μακριά από την οθόνη
Από τις 14 ώρες ημερήσιας χρήσης μέχρι τα ειδικά προγράμματα απεξάρτησης, ολοένα και περισσότεροι άνθρωποι αναζητούν βοήθεια για τη σχέση τους με το κινητό τηλέφωνο.
Το BBC κατέγραψε, μέσα από μαρτυρίες ανθρώπων και ειδικών, πώς η υπερβολική χρήση των smartphones έχει εξελιχθεί σε μια νέα μορφή εξάρτησης, με ολοένα και περισσότερους θεραπευτές και κέντρα απεξάρτησης να βλέπουν αύξηση στα περιστατικά. Ανάμεσα σε όσους αποφάσισαν να ζητήσουν βοήθεια είναι και ο Μάριος, ένας personal trainer από το Λονδίνο, του οποίου η καθημερινότητα είχε αρχίσει να περιστρέφεται γύρω από την οθόνη του κινητού του.
Κατάφερε να αντισταθεί μέχρι να ολοκληρωθεί η συνεδρία. Λίγο αργότερα, όμως, είχε ήδη επιστρέψει στην οθόνη του και μέσα σε μία ώρα πραγματοποιούσε τη βιντεοκλήση. «Είναι σαν να κουβαλάς συνεχώς μαζί σου τον έμπορο των ναρκωτικών σου», περιγράφει. «Η δική μου “δόση” βρίσκεται πάντα στην τσέπη μου. Αναβοσβήνει, χτυπάει και μου θυμίζει διαρκώς να την πάρω».
Έως και 14 ώρες την ημέρα μπροστά στην οθόνη
Ο Μάριος εργάζεται ως personal trainer και παραδέχεται ότι στις πιο δύσκολες ημέρες μπορεί να περνά περισσότερες από 14 ώρες κοιτώντας την οθόνη του κινητού του, με το Instagram να αποτελεί, όπως λέει, τη μεγαλύτερη αδυναμία του.
Σήμερα ακολουθεί πρόγραμμα 12 ιδιωτικών συνεδριών θεραπείας, προσπαθώντας να περιορίσει την εξάρτησή του, την οποία συνδέει με το αίσθημα μοναξιάς.
Η ιστορία του γεννά ένα εύλογο ερώτημα, πότε η υπερβολική χρήση του κινητού μετατρέπεται σε εθισμό;
Δεν αποτελεί ακόμη επίσημη διάγνωση
Παρότι ο εθισμός στο κινητό δεν αναγνωρίζεται ακόμη ως επίσημη ψυχιατρική διαταραχή, ολοένα και περισσότερα στοιχεία δείχνουν ότι πρόκειται για ένα αυξανόμενο πρόβλημα.
Σύμφωνα με έρευνα της Deloitte σε 1.000 ενήλικες, 7 στους 10 δήλωσαν ότι περνούν περισσότερο χρόνο στο κινητό απ’ όσο θα ήθελαν.
Ειδικοί στις εξαρτήσεις επισημαίνουν ότι δέχονται ολοένα περισσότερους ανθρώπους που παρουσιάζουν σοβαρή εξάρτηση από τις ψηφιακές συσκευές.
Τα κέντρα απεξάρτησης βλέπουν όλο και περισσότερα περιστατικά
Τα UK Addiction Treatment Centres (UKAT), που υποστηρίζουν περίπου 3.500 ανθρώπους ετησίως, αναφέρουν ότι το ένα τρίτο των ανθρώπων που έλαβαν θεραπεία για εξάρτηση από ουσίες την προηγούμενη χρονιά αντιμετώπιζε ταυτόχρονα και εξάρτηση από το κινητό. Το αντίστοιχο ποσοστό το 2019 ήταν μόλις ένας στους δέκα.
Μάλιστα, σύμφωνα με το UKAT, υπάρχουν περιπτώσεις ασθενών που εγκαταλείπουν τη θεραπεία για την κύρια εξάρτησή τους, επειδή αρνούνται να παραδώσουν το κινητό τους κατά την εισαγωγή τους στην κλινική.
«Η ντοπαμίνη μάς κρατά κολλημένους»
Στο κέντρο αποκατάστασης Rainford Hall, στο Μέρσεϊσαϊντ της Αγγλίας, θεραπεύονται άνθρωποι με διάφορες μορφές εξάρτησης, ανάμεσά τους και όσοι δεν μπορούν να απομακρυνθούν από τις οθόνες τους.
Η επικεφαλής θεραπεύτρια Kelly Watson εξηγεί ότι κάθε ειδοποίηση, κάθε μήνυμα ή κάθε «like» ενεργοποιεί το σύστημα ανταμοιβής του εγκεφάλου, προκαλώντας την απελευθέρωση ντοπαμίνης, της ουσίας που σχετίζεται με την ευχαρίστηση και το κίνητρο.
Με τον χρόνο, η ανάγκη για αυτή την αίσθηση γίνεται ολοένα πιο έντονη, οδηγώντας ορισμένους ανθρώπους να περνούν ατελείωτες ώρες ή ακόμη και ημέρες μέσα στον ψηφιακό κόσμο.
Η ιστορία του James
Ο James, 48 ετών, μπήκε αρχικά σε πρόγραμμα θεραπείας για τον αλκοολισμό. Σύντομα, όμως, διαπιστώθηκε ότι εξίσου σοβαρό πρόβλημα αποτελούσε και η εξάρτησή του από το κινητό.
Μετά την απώλεια της δουλειάς του, περνούσε αμέτρητες ώρες στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και στις ειδησεογραφικές ιστοσελίδες, παρακολουθώντας εμμονικά τις διεθνείς εξελίξεις.
Όταν δημοσίευε κάτι στα social media, ξυπνούσε μέσα στη νύχτα μόνο και μόνο για να ελέγξει πόσα «likes» ή σχόλια είχε συγκεντρώσει. «Ένιωθα ότι ο ψηφιακός κόσμος με κρατούσε όμηρο», περιγράφει.
Όπως λέει, είχε πλέον πάψει να απολαμβάνει τη χρήση του κινητού. «Το φοβόμουν. Ένιωθα σαν να είχε απορροφηθεί ένα κομμάτι της ψυχής μου, αλλά δεν μπορούσα να σταματήσω».
«Το κινητό γίνεται ασφαλές καταφύγιο»
Η Kelly Watson εξηγεί ότι πολλοί άνθρωποι που φτάνουν στο κέντρο φοβούνται στην ιδέα ότι θα αποχωριστούν το κινητό τους. «Μας λένε πως το χρειάζονται για τη δουλειά ή για να επικοινωνούν με την οικογένειά τους. Ακούς τον φόβο στη φωνή τους. Για πολλούς αποτελεί το ασφαλές τους καταφύγιο».
Οι περισσότεροι παραμένουν περίπου 28 ημέρες στο πρόγραμμα, συμμετέχοντας σε ομαδικές και ατομικές συνεδρίες, ενώ παράλληλα μειώνουν σταδιακά τον χρόνο χρήσης των συσκευών τους.
Στόχος είναι να αναγνωρίσουν ποια συναισθήματα προσπαθούν να αποφύγουν μέσα από τη συνεχή ενασχόληση με το κινητό.
Οι ομάδες υποστήριξης για τον ψηφιακό εθισμό
Τα τελευταία χρόνια έχουν δημιουργηθεί διεθνώς ομάδες αλληλοϋποστήριξης για ανθρώπους που δυσκολεύονται να ελέγξουν τη χρήση της τεχνολογίας.
Μία από αυτές είναι οι Internet and Technology Addicts Anonymous (ITAA), ένας διεθνής οργανισμός που ιδρύθηκε το 2017, ακολουθώντας το μοντέλο των Ανώνυμων Αλκοολικών.
Η Jenny δεν κοιμόταν ούτε έτρωγε
Η Jenny, μέλος των ITAA, περιγράφει ότι στην πιο δύσκολη περίοδο της ζωής της μπορούσε να περάσει ημέρες χωρίς ύπνο, σχεδόν χωρίς φαγητό ή νερό, αρκεί να παρακολουθεί αδιάκοπα περιεχόμενο στην οθόνη.
Δεν είχε σημασία αν επρόκειτο για ταινία, σειρά ή σύντομα βίντεο. «Δεν είχα καταλάβει πόσο εθισμένη ήμουν μέχρι που προσπάθησα να σταματήσω. Ζήτησα από φίλους και συγγενείς να κλειδώνουν τις συσκευές μου, γιατί πίστευα πως θα πέθαινα αν δεν έβλεπα κάτι», θυμάται.
Σε περιόδους υποτροπής έπαιρνε, ακόμη και χωρίς άδεια, κινητά ή φορητούς υπολογιστές συγγενών της, για να συνεχίσει να παρακολουθεί περιεχόμενο.
Σήμερα βρίσκεται σε ανάρρωση και δηλώνει ότι εδώ και πέντε χρόνια δεν παρακολουθεί σειρές ή βίντεο για ψυχαγωγία. Χρησιμοποιεί ένα απλό κινητό και το διαδίκτυο μόνο για τη δουλειά της.
«Έχασα την επιχείρησή μου»
Ο Tom, επίσης μέλος των ITAA, περιγράφει πως μπορούσε να περνά δέκα συνεχόμενες ώρες ακούγοντας μουσική, βλέποντας YouTube, παίζοντας βιντεοπαιχνίδια και κάνοντας ταυτόχρονα scroll στα social media.
Η συμπεριφορά αυτή κράτησε μήνες, με αποτέλεσμα να χάσει την επιχείρησή του και να οδηγηθεί σε σοβαρή κατάθλιψη. «Έφτασα να κάνω σκέψεις αυτοκτονίας», αποκαλύπτει.
Σήμερα δηλώνει ότι έχει ξαναβρεί τη χαρά της καθημερινότητας, ασχολείται με το pickleball, γυμνάζεται και περνά περισσότερο χρόνο εκτός σπιτιού.
Οι συμβουλές των ειδικών
Η ψυχοθεραπεύτρια Hilda Burke, μέλος της Βρετανικής Ένωσης Συμβουλευτικής και Ψυχοθεραπείας και συγγραφέας του βιβλίου Phone Addiction Workbook, συμβουλεύει όσους ανησυχούν για τη σχέση τους με το κινητό να παρατηρήσουν πρώτα τις συνήθειές τους.
Όπως εξηγεί, είναι σημαντικό να αναρωτηθούν τι συνέβαινε τη στιγμή που ένιωσαν την ανάγκη να πιάσουν το κινητό, περίμεναν μήνυμα ή αισθάνονταν μοναξιά και άγχος;
Αντί να καταφεύγουν στην οθόνη, προτείνει να δοκιμάζουν άλλες δραστηριότητες, όπως μία βόλτα, ένα τηλεφώνημα σε φίλο, διάβασμα ή άσκηση. Επισημαίνει, επιπλόεν, πως δεν πρέπει να αντιμετωπίζουν τις υποτροπές με ενοχές ή ντροπή, αλλά να προσπαθούν να κατανοήσουν τι τις προκάλεσε.
Τα εργαλεία περιορισμού της χρήσης
Οι εταιρείες κινητών τηλεφώνων έχουν ήδη ενσωματώσει λειτουργίες που επιτρέπουν στους χρήστες να παρακολουθούν τον χρόνο χρήσης της συσκευής τους και να θέτουν χρονικά όρια σε εφαρμογές, σε μια προσπάθεια να περιοριστεί η υπερβολική ενασχόληση με τις οθόνες.
«Μπορεί να αλλάξει»
Ο Μάριος εμφανίζεται αισιόδοξος ότι η θεραπεία θα τον βοηθήσει να περιορίσει την εξάρτησή του. Χρησιμοποιεί πλέον το κινητό του και για δημιουργικούς σκοπούς, όπως η εκμάθηση ισπανικών μέσω εφαρμογών. «Δεν είναι όλα αρνητικά στο κινητό», λέει. Λίγα δευτερόλεπτα αργότερα, σχεδόν ασυναίσθητα, απλώνει ξανά το χέρι προς το κινητό του. Σταματά, χαμογελά και το αφήνει στην άκρη.
«Κάθε μέρα βάζω στόχο να το χρησιμοποιώ λιγότερο και βλέπω ότι αυτό κάνει τη διαφορά. Σιγά-σιγά αρχίζω να απολαμβάνω ξανά την καθημερινότητα. Μπορεί να γίνει. Θα τα καταφέρω».
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου