Η εμφάνιση λαγοκέφαλων στις ελληνικές θάλασσες έχει προκαλέσει ανησυχία ενόψει του καλοκαιριού, με τους ειδικούς να συστήνουν ψυχραιμία παρά την τοξικότητα του είδους.
Το ΕΛΚΕΘΕ παρακολουθεί την εξάπλωσή του και έχει εκδώσει ανακοίνωση, ενώ εξετάζεται σχέδιο στοχευμένης εξαλίευσης με οικονομικό κίνητρο για τους αλιείς, με ψαράδες να διοργανώνουν πανελλήνιο διαγωνισμό αλιείας.
Η εμφάνιση λαγοκέφαλων στις ελληνικές θάλασσες, έχει θορυβήσει τους πολίτες ενόψει των καλοκαιρινών τους εξορμήσεων. Το γεγονός αυτό έχει ανοίξει μια μεγάλη συζήτηση σχετικά με το πόσο ασφαλής είναι πλέον η κολύμβηση στις ελληνικές παραλίες λόγω της παρουσίας του συγκεκριμένου τοξικού είδους, με τους ειδικούς πάντως να είναι καθησυχαστικοί και να συνιστούν ψυχραιμία.
Την καταγραφή και την πορεία εξάπλωσης του λαγοκέφαλου στα ελληνικά ύδατα παρακολουθεί συστηματικά το Ελληνικό Δίκτυο για τα Υδρόβια Χωροκατακτητικά Είδη (ELNAIS), το οποίο υπάγεται στο Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών (ΕΛΚΕΘΕ). Στον διαδραστικό χάρτη του ELNAIS που ακολουθεί, αποτυπώνονται με ακρίβεια όλα τα σημεία και οι παραλίες της χώρας όπου έχει εντοπιστεί ή ψαρευτεί το συγκεκριμένο είδος.
Δείτε διαδραστικό χάρτη του ELNAIS
Ανησυχία έχει προκαλέσει στους λουόμενους οι συχνότερες εμφανίσεις λαγοκέφαλων στις παραλίες, ενώ οι ψαράδες κρούουν το «καμπανάκι» τονίζοντας ότι πρέπει να ληφθούν επιπλέον μέτρα.
Το Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών (ΕΛΚΕΘΕ), που είναι και ο μεγαλύτερος Ελληνικός, δημόσιος φορέας που ασχολείται με την έρευνα της υδρόσφαιρας και των υδρόβιων ειδών, μετά τα καταιγιστικά δημοσιεύματα και ρεπορτάζ των τελευταίων ημερών για το ψάρι λαγοκέφαλος που έχει εισβάλει στις Ελληνικές θάλασσες και την «επικινδυνότητά» του, εξέδωσε ανακοίνωση ώστε να ενημερωθούν οι πολίτες και να μην υπάρχει αδικαιολόγητος πανικός.
Το 2005 καταγράφηκε για πρώτη φορά στην Ελλάδα
Ο λαγοκέφαλος (Lagocephalus sceleratus (Gmelin, 1789), είναι ένας λεσσεψιανός μετανάστης που πέρασε από την Ερυθρά θάλασσα στην Ανατολική Μεσόγειο, μέσω της διώρυγας του Σουέζ. Στη χώρα μας καταγράφηκε για πρώτη φορά το 2005. Σήμερα το συναντάμε σχεδόν σε όλες τις Ελληνικές θάλασσες, με τις παρατηρήσεις να γίνονται ολοένα και πιο συχνές.
Ως ξενικό, χωροκατακτητικό είδος έχει δυσμενείς επιπτώσεις στη βιοποικιλότητα, σε οικοσυστημικές υπηρεσίες, σε γαλάζιες οικονομικές δραστηριότητες (κυρίως στην αλιεία) και στην υγεία.
Αν και οι στοχευμένες μελέτες για τις επιπτώσεις του λαγοκέφαλου στη βιοποικιλότητα είναι λίγες, εν τούτοις, σύμφωνα με μαρτυρίες αλιέων, επιστημονικές παρατηρήσεις και μοντέλα, ο λαγοκέφαλος έχει αρνητικές επιπτώσεις στα οικοσυστήματα. Είναι ένα είδος με υψηλή προσαρμοστικότητα και λίγους γνωστούς θηρευτές, το οποίο ανταγωνίζεται τα ντόπια είδη για τροφή, ενώ τρέφεται με εμπορικά είδη αλιευμάτων.
Αποτελεί ένα είδος ψαριού με σημαντικές, αρνητικές οικονομικές επιπτώσεις στους παράκτιους αλιείς, ιδιαίτερα στις περιοχές όπου παρουσιάζει μεγαλύτερη αφθονία, διότι καταστρέφει τα αλιευτικά τους εργαλεία, τους αναγκάζει να αλλάξουν τόπους ψαρέματος, να εργάζονται περισσότερες ώρες για την επιδιόρθωση των κατεστραμμένων εργαλείων τους, να χάνουν πολύτιμα αλιεύματα που τρώει ο λαγοκέφαλος, κ.λπ.
Οι ιστοί του λαγοκέφαλου περιέχουν μια ισχυρή νευροτοξίνη, την τετροδοτοξίνη (Tetrodotoxin – TTX) για την οποία δεν υπάρχει γνωστό αντίδοτο, και η κατανάλωσή της μπορεί να αποβεί ακόμη και μοιραία. Λόγω αυτού, και της σχετικής Ευρωπαϊκής νομοθεσίας, το είδος αυτό και τα συγγενικά του απαγορεύεται να χρησιμοποιηθούν για ανθρώπινη κατανάλωση.
Μία φορά έχει καταγραφεί δηλητηρίαση από λαγοκέφαλο στην Ελλάδα
Δηλητηρίαση από λαγοκέφαλο έχει καταγραφεί μόνο μία φορά στην Ελλάδα, σε περιστατικό που αφορούσε την κατανάλωση του ψαριού από πέντε αλλοδαπούς ναυτικούς που δεν γνώριζαν το είδος, ενώ, μέχρι σήμερα, δεν υπάρχει κανένας καταγεγραμμένος θάνατος από βρώση λαγοκέφαλου στη χώρα μας.
«Έως σήμερα, δεν υπάρχει κάποιο προκαθορισμένο, κεντρικό και επίσημο σύστημα καταγραφών περιστατικών που σχετίζονται με επιθέσεις ή δηλητηρίαση από κατανάλωση λαγοκέφαλου στην Ελλάδα, ούτε -από όσα γνωρίζουμε- σε κάποια άλλη Μεσογειακή χώρα. Έτσι, δεν είναι δυνατόν να υπάρχουν αρκετά, αξιόπιστα δεδομένα σχετικά με ανάλογα περιστατικά. Ως ΕΛΚΕΘΕ έχουμε ενημερωθεί μόνο για ένα περιστατικό επίθεσης σε λουόμενη στην Κρήτη το 2022» σημειώνει το ΕΛΚΕΘΕ στην ανακοίνωση.
Όσα αναφέρει η ανακοίνωση του ΕΛΚΕΘΕ για τα περιστατικά επιθέσεων λαγοκέφαλου
Τις τελευταίες ημέρες, παρουσιάζονται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης περιστατικά επιθέσεων λαγοκέφαλου σε λουόμενους, τα οποία αφενός δεν επιβεβαιώνονται, αφετέρου πυροδοτούν σχετικές συζητήσεις σε όλα τα ΜΜΕ έχοντας δημιουργήσει αίσθημα ανασφάλειας και φόβου στο ευρύ κοινό, το οποίο μπορεί να έχει αρνητικές επιπτώσεις τόσο σε οικονομικές δραστηριότητες που σχετίζονται με τη θάλασσα, δεδομένου του ότι βρισκόμαστε στην αρχή του καλοκαιριού, όσο και στην ευζωία μας.
Οι εξειδικευμένοι στο αντικείμενο των ξενικών ειδών επιστήμονες του Κέντρου μας παρακολουθούν εδώ και πολλά χρόνια το φαινόμενο της εξάπλωσης και των επιπτώσεων του λαγοκέφαλου στο θαλάσσιο περιβάλλον και στην αλιεία, μέσα από ερευνητικά έργα που χρηματοδοτούνται κυρίως από το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων (ΥΠΑΑΤ). Συνεργάζονται δε με όλους τους αρμόδιους φορείς για την εξεύρεση λύσεων για την αντιμετώπισή του.
Στο πλαίσιο αυτό, και με χρηματοδότηση από τον Οργανισμό Φυσικού Περιβάλλοντος και Κλιματικής Αλλαγής (ΟΦΥΠΕΚΑ), εκπονήσαμε το 2024 Σχέδιο Δράσης για την αντιμετώπιση του είδους, στο οποίο γίνονται προτάσεις για την παρακολούθηση, τη διαχείριση και την εμπορική αξιοποίησή του. Η συστηματική παρακολούθηση των πληθυσμών του λαγοκέφαλου αποτελεί βασική προϋπόθεση, ώστε να συλλεχθούν αξιόπιστες χρονοσειρές δεδομένων για την αφθονία του στις θάλασσές μας που θα βοηθήσουν στην πιο στοχευμένη αντιμετώπισή του στη συνέχεια, με συνδυασμό διαχειριστικών μέτρων.
Παράλληλα, σε συμφωνία με το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΑΝ), τα αρμόδια στελέχη του ΥΠΑΑΤ (με τα οποία βρισκόμαστε σε συνεχή, άριστη συνεργασία) έχουν καταρτίσει σχέδιο πρότασης για ένα πιλοτικό πρόγραμμα (βασισμένο στην εμπειρία της Κύπρου που έχει εκπονήσει αντίστοιχο πρόγραμμα), για στοχευμένη, επιδοτούμενη εξαλίευση λαγοκέφαλων από παράκτιους αλιείς, σε περιοχές με μεγάλη αφθονία αυτών των ψαριών, το οποίο θα χρηματοδοτηθεί από το Πρόγραμμα Αλιεία – Υδατοκαλλιέργεια και Θάλασσα (ΠΑΛΥΘ) του ίδιου Υπουργείου. Το σχέδιο αυτό έχει σταλεί στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή για διαπραγμάτευση και έγκριση.
Γενικά, στους συμπολίτες μας, και σε εκείνους που πηγαίνουν στη θάλασσα ή ψαρεύουν ερασιτεχνικά αυτό το καλοκαίρι, συστήνουμε ψυχραιμία και προσοχή. Διαχρονικά και σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να πλησιάζουμε, να χαϊδεύουμε, να ταΐζουμε, και να προκαλούμε την άγρια πανίδα (υδρόβια και χερσαία), ενώ, μόνον εφόσον είναι απαραίτητο, χειριζόμαστε τους λαγοκέφαλους με ειδικά, χοντρά γάντια. Δεν τρώμε, επίσης, σε καμία περίπτωση λαγοκέφαλο, ούτε οτιδήποτε άλλο ψαρέψουμε και δεν είμαστε 100% σίγουροι ότι είναι ασφαλές για βρώση.
Λαγοκέφαλοι στις παραλίες: «Υπάρχει τρομολαγνεία»
Ο κ. Γιώβος είπε αρχικά, «Η αλήθεια είναι ότι υπάρχει ένας πανικός ο οποίος έχει ξεκινήσει αυτό το καλοκαίρι. Ξεκίνησε από τις μέδουσες, πήγε στους καρχαρίες, μετά ήρθαν οι λαγοκέφαλοι. Γενικά υπάρχει μια τρομολαγνεία. Υπάρχει ένας λόγος δημόσιος, ο οποίος τρομάζει τον κόσμο, χωρίς να υπάρχει κάποιος λόγος» είπε στο ΕΡΤnews Radio ο Ιωάννης Γιώβος, Yπεύθυνος διατήρησης περιβαλλοντικης Οργάνωσης iSea – ιχθυολόγος και διδάκτωρ στο Πανεπιστήμιο Πατρών.
Και συμπλήρωσε: «Υπάρχουν λίγοι θηρευτές του λαγοκέφαλου. Εμείς έχουμε βρει και σε μια επιστημονική δημοσίευση που κάναμε τη μεσογειακή και τη ζαργάνα και άλλα είδη και τον κυνηγό να τρώει λαγοκέφαλους. Ποιο είναι το θέμα; Το θέμα είναι ότι αυτά τα είδη, ήδη οι πληθυσμοί τους μειώνονται λόγω της υπεραλίευσης, με αποτέλεσμα ακόμα και αυτοί οι λίγοι φυσικοί θηρευτές που υπάρχουν εδώ να μην μπορούν να αντεπεξέλθουν. Έχουν ήδη ανταγωνιστικό πλεονέκτημα αυτά τα είδη γιατί έχουν λίγους θηρευτές, ανεβαίνει και η θερμοκρασία της θάλασσας και αυτό τους δίνει επιπλέον πλεονέκτημα γιατί προέρχονται από πιο θερμές περιοχές με αποτέλεσμα να μπορούν να εξαπλωθούν πιο γρήγορα. Άρα, και εκεί πέρα είναι και όλη η προσέγγιση που έχουμε (…) και συνολικότερα στη στάση μας απέναντι στο ζήτημα ότι ναι, θα μπορούσαμε να συζητήσουμε και για επιδοτήσεις αλιείς, αλλά αυτό είναι κάτι πολύ προσωρινό. Αυτό δεν θα δώσει λύση».
Τέλος, ως προς το αν υπάρχει τρόπος αντιμετώπισης του λαγοκέφαλου επισήμανε «Αν θέλουμε πραγματικά να αντιμετωπίσουμε το πρόβλημα, το οποίο δεν είναι μόνο ο λαγοκέφαλος αλλά και άλλα ξενικά είδη, χρειάζεται, όπως έχουμε πει, να κάτσουμε όλοι μαζί, οργανώσεις, ερευνητικοί φορείς, αλιείς, όλοι όσοι έχουν σχέση με το συγκεκριμένο ζήτημα και να δούμε κάποιες βραχυπρόθεσμες στρατηγικές όπως είναι οι επιδοτήσεις. Αλλά σίγουρα αυτό που πρέπει να κάνουμε είναι να δούμε πως θα έχουμε πιο υγιείς θάλασσες, πως δεν θα θηρεύουμε εμείς σαν άνθρωποι τους θηρευτές των λαγοκέφαλων, των λιονταρόψαρων. Για παράδειγμα, το λιονταρόψαρο που αυτή την στιγμή τρώγεται κιόλας και είναι βρώσιμο, ένας βασικός του θηρευτής στην Μεσόγειο είναι οι ροφοί, αλλά τους ροφούς τους αλιεύουμε κάθε μέρα. Άρα πώς περιμένουμε να μειωθεί το λιονταρόψαρο και να μην είναι πρόβλημα; Δεν θα γίνει. Θέλει μια μεγαλύτερη στρατηγική».
Η συντονίστρια Υγείας του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού, Ιωάννα Φωτοπούλου, στο «Mega Σαββατοκύριακο», είπε από την πλευρά της ότι δεν χρειάζεται πανικός, αλλά ψυχραιμία
«Όντως μπορεί να δεχθούμε κάποιο δάγκωμα από λαγοκέφαλο. Τις τελευταίες ημέρες βλέπουμε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης πάρα πολλά βίντεο λουόμενων, που έχουν εντοπίσει λαγοκέφαλους στα ρηχά και προσπαθούν να τους αγγίξουν και να χαϊδέψουν. Θα πρέπει να αποφεύγεται.», ανέφερε.
«Ο λαγοκέφαλος δαγκώνει, έχει δύο ισχυρές σιαγόνες και τέσσερα κοφτερά δόντια, συνεπώς, το δάγκωμα μπορεί να προκαλέσει από μικρό έως μεγάλο τραύμα με αιμορραγία» συμπλήρωσε η ίδια και εξήγησε τα πρώτα βήματα που πρέπει να κάνουμε.
Ο διαγωνισμός των ψαράδων
Την ίδια ώρα, σε εξέλιξη βρίσκεται από σήμερα, Σάββατο (20/6), μια πρωτότυπη κινητοποίηση των Ελλήνων ψαράδων με τη διεξαγωγή του «1ου Πανελλήνιου Ανοιχτού Διαγωνισμού Αλιείας Λαγοκέφαλου». Στόχος της δράσης είναι τόσο ο περιορισμός του πληθυσμού του εισβολικού αυτού είδους όσο και η ευαισθητοποίηση της κοινής γνώμης για την έκταση του προβλήματος. Εμπνευστής της πρωτοβουλίας είναι ο Ροδίτης αλιέας Μιχάλης Καρποδίνης, ο οποίος απηύθυνε ανοιχτό κάλεσμα, προσελκύοντας το ενδιαφέρον πλήθους επαγγελματιών, ερασιτεχνών, αλλά και απλών πολιτών με τον κατάλληλο εξοπλισμό.
Ο διαγωνισμός ξεκινάει λοιπόν σήμερα, 20 Ιουνίου και λήγει στις 30 Αυγούστου.
Την «επικήρυξη» του λαγοκέφαλου εξετάζει η Ελλάδα:
Την ίδια ώρα, την… επικήρυξη του λαγοκέφαλου, φαίνεται να επεξεργάζεται το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης, ακολουθώντας το μοντέλο της Κύπρου.
Πηγές του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων ανέφεραν στο ThessPost.gr, ότι εξετάζεται η εφαρμογή μιας στοχευμένης δράσης με οικονομικό κίνητρο στους αλιείς, οι οποίοι βρίσκονται καθημερινά αντιμέτωποι με καταστροφές στα αλιευτικά τους εργαλεία και σημαντικές απώλειες εισοδήματος εξαιτίας του λαγοκέφαλου. Όπως όλα δείχνουν, το χωροκατακτητικό αυτό είδος που προήλθε από τον Ινδικό και Δυτικό Ειρηνικό Ωκεανό και δεν έχει φυσικό θηρευτή στη Μεσόγειο, ήρθε για να… μείνει στις ελληνικές θάλασσες.
Αναγνωρίζοντας ότι η πρακτική της «επικήρυξης» στην Κύπρο δεν απέδωσε τα αναμενόμενα, το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης προσεγγίζει το ζήτημα σφαιρικά, ως μια πολυεπίπεδη πρόκληση με περιβαλλοντικές, παραγωγικές και υγειονομικές προεκτάσεις που δεν αντιμετωπίζεται με αποσπασματικά μέτρα.
Στο πλαίσιο αυτό, σχεδιάζεται ένα πρόγραμμα στοχευμένης εξαλίευσης, εστιασμένο στις περιόδους αναπαραγωγής και στα σημεία υψηλής συγκέντρωσης των ψαριών, με σκοπό τη μείωση του πληθυσμού τους στις ελληνικές θάλασσες. Αν και η στρατηγική αυτή αναμένεται να περιορίσει το αναπαραγωγικό απόθεμα και να ανακουφίσει τους αλιείς από τις οικονομικές ζημιές, οι αρμόδιοι ξεκαθαρίζουν ότι δεν αποτελεί «μαγική» λύση.
Για την επιτυχία του εγχειρήματος κρίνεται απαραίτητο ένα ολοκληρωμένο σχέδιο δράσης που θα περιλαμβάνει επιστημονική εποπτεία, ψηφιακά εργαλεία ιχνηλασιμότητας, καθώς και αυστηρά πρωτόκολλα για την ασφαλή διαχείριση και μεταφορά της βιομάζας, έχοντας πάντα ως γνώμονα τη δημόσια υγεία, τη βιοποικιλότητα και τη στήριξη του κλάδου των ψαράδων.
Αμοιβή μεγαλύτερη από αυτή της Κύπρου
Όσον αφορά το οικονομικό κίνητρο, εξετάζεται η αμοιβή να ξεπερνά τα 4,7 ευρώ ανά κιλό που ισχύουν στην Κύπρο, ώστε να αποτελέσει ένα ουσιαστικό κίνητρο για τους Έλληνες αλιείς. Στην Ελλάδα, οι λαγοκέφαλοι ζυγίζουν 2-3 κιλά, ενώ οι πιο μεγάλοι φτάνουν ακόμη και τα 9 κιλά.
Οι ίδιες πηγές διευκρινίζουν ότι ο λαγοκέφαλος δεν είναι είδος που παρουσιάζει επιθετική συμπεριφορά απέναντι στον άνθρωπο, αν και κατά καιρούς έχουν καταγραφεί περιστατικά.
Η επιστημονική παρακολούθηση του φαινομένου βρίσκεται σε εξέλιξη, με τη συνδρομή ιχθυολόγων και αρμόδιων φορέων, προκειμένου να συγκεντρωθούν περισσότερα δεδομένα για την εξάπλωση και τη διαχείριση του είδους. Προς το παρόν, πάντως, δεν υπάρχει συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα για την εφαρμογή του σχεδίου.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου